Word lid
“Een veilige toekomst vraagt stevige investeringen. Nederland moet weerbaar zijn en klaarstaan om de vrijheid, democratie en rechtstaat te verdedigen. Om te beginnen is een inhaalslag nodig in militair opzicht. Te lang hebben Nederland en Europa de eigen krijgsmacht financieel verwaarloosd. Maar dat tij is gekeerd. In de begroting voor 2027 is opnieuw flink meer geld beschikbaar voor Defensie.”
Dat zei koning Willem-Alexander in zijn Troonrede die hij uitsprak op dinsdag 15 september 2026. De Troonrede en de tijdens Prinsjesdag gepresenteerde Miljoenennota staan dit jaar in een iets ander daglicht dan voorgaande jaren. Omdat het kabinet Jetten een minderheidskabinet is, zal voor alle plannen en vraagstukken telkens gezocht moeten worden naar een politieke meerderheid.
Groei naar 3,5% NAVO-norm ingezet
De Troonrede werd – net als voorgaande jaren – uitgesproken in de Koninklijke Schouwburg te Den Haag. Koning Willem-Alexander kondigde aan dat Nederland intensiever gaat samenwerken met internationale bondgenoten om te zorgen voor meer wapens en militaire slagkracht. “Met een agressief Rusland aan de oostgrens van Europa blijft doorgaande steun aan Oekraïne een directe investering in onze eigen veiligheid. De verwevenheid met sterke internationale organisaties als de Europese Unie en de NAVO is hierin cruciaal.”
De koning sprak zijn waardering uit voor militairen: “De vrouwen en mannen die als militair paraat staan en de veteranen die paraat stonden om te beschermen wat ons dierbaar is, verdienen onze speciale dank. Uiteraard geldt dat ook voor de politie en al die andere mensen die iedere dag pal staan voor onze nationale veiligheid. Die raakt steeds meer verweven met wat er internationaal gebeurt, en op dat vlak moet Nederland niet naïef zijn. Cyberdreigingen en digitale hacks vanuit Rusland en andere landen, en vanuit internationaal opererende criminele organisaties, zijn nu al aan de orde van de dag. Dat vereist een stevig antwoord. Het kabinet komt daarom met voorstellen zodat de inlichtingendiensten burgers en bedrijven beter kunnen beschermen tegen cyberaanvallen, desinformatie en terrorisme.”
De NAVO-landen hebben zich in 2025 gecommitteerd om uiterlijk in 2035 5% van hun bbp aan defensie en defensiegerelateerde veiligheid uit te geven. Daarvan is 3,5% bestemd voor de krijgsmacht zelf en 1,5% voor bredere defensie- en veiligheidsgerelateerde uitgaven, zoals maatschappelijke weerbaarheid, cyberveiligheid en infrastructuur. De Miljoenennota 2027 laat zien dat het kabinet structureel investeert in de versterking van de krijgsmacht en dat een groeipad richting 3,5% bbp in 2035 is ingezet. De netto-uitgaven aan Defensie (inclusief het Defensiematerieelbegrotingsfonds) betreffen een intensivering van ruim 2 miljard euro in 2027 die oploopt tot circa 12 miljard euro in 2031. De uitgaven in 2026 zijn incidenteel hoger door de affinanciering van de begrotingsgefinancierde militaire pensioenen voor circa 8,73 miljard euro en door militaire steun aan Oekraïne (€3,1 miljard). De totale geraamde Defensie-uitgaven bedragen in 2027 €28,9 miljard. Dit is inclusief €600 miljoen additionele middelen uit het Coalitieakkoord. Het totaal aan defensie-uitgaven exclusief militaire steun aan Oekraïne komt neer op 2,12% van het bbp.
Koning Willem-Alexander riep in zijn Troonrede verder op tot het beschermen van de democratie, tot minder polarisatie en meer samenwerking tussen coalitie en oppositie. De koning wees erop dat politici problemen moet oplossen en zich niet moeten laten leiden door de ophef van de dag.
Een deel van de hoofdlijnen van de Miljoenennota 2027 is – zoals gebruikelijk – vóór Prinsjesdag al uitgelekt. Daaruit kwam het beeld naar voren dat niet alle afspraken uit het Begrotingsakkoord uit september overeind blijven staan. Bezuinigingen op WW, WIA en AOW worden uitgesteld, afgezwakt of geschrapt. De eerder aangekondigde verkorting van de maximale WW-duur van 24 naar 12 maanden gaat voorlopig niet door. Dit zou oorspronkelijk in 2028 ingaan, maar het wordt uitgesteld tot 2029.
De koopkrachtcijfers zien er over het algemeen niet heel gunstig uit. Hoewel de vrijheidsbijdrage (een belastingverhoging om extra defensie-uitgaven te financieren) voor 2027 wordt geschrapt, gaan de middeninkomens en hoge inkomens er respectievelijk 0,1% en 0,2% op achteruit. Daar staat tegenover dat lage inkomens er in 2027 0,2% op vooruit gaan en gepensioneerden 0,3%. De AOW-leeftijd gaat niet versneld omhoog.
Er wordt daarnaast een flinke bezuiniging aangekondigd op de Rijksoverheid. Voor alle duidelijkheid: de Defensie-intensivering blijft overeind. Ook het uitstellen van de vrijheidsbijdrage betekent niet dat extra defensie-uitgaven worden geschrapt.
Voorzitter Jean Debie van de VBM is kritisch op verkorten van opleidingen. Om Defensie te laten groeien wil men niet alleen de opleidingscapaciteit uitbreiden en onderwijs vaker modulair aanbieden, maar worden opleidingen ook verkort. Volgens de VBM heeft dit een negatief effect op de kwalitatieve vulling.
Debie: “Positief is dat leeftijdsgrenzen voor in- en uitstroom worden verruimd in overleg met de vakcentrales, passend binnen de demografische ontwikkelingen en rekening houdend met loopbaan, levensfases en arbeidsvoorwaarden. Het is ook positief dat de rechtspositie, de bedrijfsvoering en de communicatie voor reservisten wordt verbeterd, onder andere door afspraken over loondoorbetaling bij ziekte, verlof en bescherming tegen ontslag door de civiele werkgever als de reservist wordt opgeroepen.Ook zijn we blij met de specifieke aandacht voor de gezondheid en gezondheidszorg van vrouwelijke militairen en met het versterken van de personele zorg en welzijn in het algemeen en in het bijzonder de zorg voor gesneuvelde, vermiste, gewond geraakte of gevangengenomen militairen en hun thuisfront en/of nabestaanden. Dit zal evenzeer voor veteranen moeten gelden.”
